مصاحبه با الهام رضایی، محقق بخش تحقیقات گیاهپزشکی مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان فارس؛ همزمان با روز جهانی زنبور عسل

زنبور عسل؛ بال‌های حیات‌بخش در اکوسیستم و سفره‌های ما

رضایی با بیان اینکه "زنبور عسل، نگهبان طبیعت نامیده می‌شود"، نقش این موجودات را در حوزه‌های مختلف تشریح کرد: "در تنوع زیستی، زنبورها با گرده‌افشانی، به بقای گونه‌های گیاهی کمک کرده و این چرخه، حیات بسیاری از پرندگان، حشرات و حیوانات را تضمین می‌کند. در محیط زیست، آن‌ها با حفظ پوشش گیاهی، جلوگیری از فرسایش خاک و حفظ تعادل اکوسیستم‌ها، به پویایی و پایداری طبیعت یاری می‌رسانند. اما شاید ملموس‌ترین نقش آن‌ها در تولیدات کشاورزی باشد؛ محصولاتی چون سیب، بادام، خیار، هندوانه، مرکبات و آفتابگردان، برای افزایش کیفیت و کمیت محصول، نیازمند گرده‌افشانی زنبورها هستند و حضور آن‌ها می‌تواند تولید را چندین برابر افزایش دهد."

وی در ادامه افزود: "در حقیقت، بخش عظیمی از گیاهان وحشی و محصولات کشاورزی برای باروری وابسته به فعالیت زنبورها هستند. این ارتباط مستقیم، امنیت غذایی جهان را با سلامت جمعیت گرده‌افشان‌ها گره می‌زند. کاهش جمعیت زنبورها، زنگ خطری جدی برای کاهش تولید غذا، افزایش هزینه‌های کشاورزی و به خطر افتادن تنوع زیستی است."

تهدیدهای مرگبار؛ از سموم شیمیایی تا نابودی زیستگاه‌ها
محقق بخش گیاهپزشکی، عواملی که جمعیت زنبورها را تهدید می‌کنند، برشمرد: "مصرف بی‌رویه سموم شیمیایی، به ویژه دسته‌هایی چون نئونیکوتینوئیدها (مانند ایمیداکلوپرید، کلوتیانیدین، تیامتوکسام) و فیپرونیل، از خطرناک‌ترین آفت‌کش‌ها برای زنبورهای عسل محسوب می‌شوند. این سموم با اختلال در سیستم عصبی، کاهش قدرت جهت‌یابی و ضعف کلنی‌ها، منجر به نابودی کامل کندوها می‌شوند. علاوه بر این، تخریب مراتع و پوشش گیاهی، آلودگی محیط زیست و تغییرات اقلیمی نیز به شدت بر جمعیت زنبورها تأثیر منفی می‌گذارند."

راهکارهای عملی برای حفاظت از قلب تپنده طبیعت

رضایی بر لزوم اقدامات مؤثر و فوری تأکید کرد و راهکارهایی را ارائه داد:
کاهش مصرف سموم شیمیایی: اولویت‌بخشی به روش‌های طبیعی و بیولوژیک کنترل آفات.
مدیریت زمان سم‌پاشی: انجام سم‌پاشی در ساعات غیرفعال بودن زنبورها (مانند شب‌ها) و استفاده از سموم کم‌خطرتر.
توسعه کشت گیاهان گلدار و بومی: ایجاد منابع غذایی متنوع و پایدار برای زنبورها.
حمایت از زنبورداران و آموزش کشاورزان: ارتقاء دانش و مهارت در مدیریت صحیح زنبورستان‌ها و کشاورزی پایدار.
افزایش آگاهی عمومی: تبیین اهمیت نقش زنبورها در زنجیره حیات.
وی در پایان خاطرنشان کرد: "حفاظت از گرده‌افشان‌ها، در حقیقت حفاظت از آینده زمین، کشاورزی و نسل‌های آینده است. زنبور عسل، با بال‌های ظریف خود، چرخ بزرگ زندگی را به حرکت درمی‌آورد و حذف او، به معنای به خطر افتادن تداوم طبیعت و امنیت غذایی ماست."