پژوهش در فارس؛ از کاهش ۵۵ درصدی مصرف آب تا هوشمندسازی آبیاری

به گزارش روابط عمومی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان فارس، فاطمه آسیان، مدیر امور پژوهشی مرکز فارس، با تشریح کارنامه پژوهشی دو سال اخیر اظهار کرد: پژوهش در مرکز فارس صرفاً به تولید مقاله و انتشار یافته‌های علمی محدود نمی‌شود، بلکه تلاش کرده‌ایم پژوهش را در امتداد نیازهای واقعی کشاورزی قرار دهیم و نتیجه آن را در قالب فناوری، دانش فنی، رقم، بذر و راهکارهای قابل استفاده به عرصه تولید منتقل کنیم.

وی افزود: بررسی عملکرد دو سال اخیر نشان می‌دهد فعالیت‌های پژوهشی مرکز در شاخص‌های مختلف، روند قابل توجهی داشته است؛ به‌گونه‌ای که تعداد طرح‌های تحقیقاتی در دست اجرا از ۲۰۷ فقره در سال ۱۴۰۳ به ۲۶۶ فقره در سال ۱۴۰۴ رسیده و تعداد پایان‌نامه‌های دانشجویی نیز از ۱۱ مورد به ۲۲ مورد افزایش یافته است.

آسیان ادامه داد: در همین بازه، تعداد مقالات علمی منتشرشده در مجلات علمی پژوهشی داخلی و خارجی از ۶۳ به ۷۷ مقاله، مقالات ارائه‌شده در مجامع علمی داخلی و خارجی از ۵۴ به ۴۸ مقاله و تعداد مقالات نمایه‌شده در ISI از ۱۰۶ به ۸۴ مقاله رسیده است. همچنین تعداد یافته‌ها و دستاوردهای ترویجی و کاربردی از ۱۸ به ۲۰ مورد و اختراعات از یک مورد به دو مورد افزایش یافته است.

کاهش مصرف آب؛ پژوهش در پاسخ به یکی از جدی‌ترین چالش‌های فارس

مدیر پژوهش مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان فارس، مدیریت منابع آب را یکی از مهم‌ترین محورهای پژوهش‌های کاربردی مرکز عنوان کرد و گفت: در شرایطی که محدودیت منابع آب به یکی از مهم‌ترین چالش‌های کشاورزی استان تبدیل شده است، هدف پژوهش باید ارائه راهکارهایی باشد که همزمان امکان تداوم تولید و حفاظت از منابع آب را فراهم کند.

وی با اشاره به نتایج طرح هوشمندسازی مصرف آب در کشاورزی اظهار کرد: سامانه هوشمند مدیریت آبیاری با استفاده از حسگرها و نرم‌افزارهای مرتبط، زمان و میزان مناسب آبیاری را بر اساس نیاز واقعی گیاه و شرایط محیطی تعیین می‌کند و نتایج این طرح، قابلیت کاهش مصرف آب تا ۴۰ درصد را نشان داده است.

آسیان افزود: در یکی دیگر از طرح‌های پژوهشی، تغییر الگوی کشت چغندرقند از بهاره به پاییزه مورد بررسی قرار گرفته که بر اساس یافته‌های طرح، این تغییر می‌تواند مصرف آب را ۵۵ درصد کاهش دهد و همزمان حدود ۷۰۰ کیلوگرم افزایش تولید در هکتار ایجاد کند.

وی گفت: این دستاوردها نشان می‌دهد کاهش مصرف آب الزاماً به معنای حذف محصول از چرخه تولید نیست، بلکه می‌توان با اصلاح زمان کشت، روش تولید و مدیریت مزرعه، هم منابع آب را حفظ کرد و هم تولید را افزایش داد.

۱۴۷ میلیون مترمکعب صرفه‌جویی با اصلاح الگوی کشت

مدیر پژوهش مرکز فارس همچنین به اجرای مطالعات الگوی کشت در هشت دشت استان اشاره کرد و گفت: این مطالعات در دشت‌های مادر سلیمان قادرآباد، نمدان اقلید، داریون، ارسنجان، توابع ارسنجان، قره‌باغ شیراز، فیروزآباد و کوار انجام شده است.

بذر؛ نقطه آغاز امنیت غذایی

وی با اشاره به فعالیت مرکز در حوزه تولید هسته‌های اولیه و مادری بذور غلات گفت: بذر، نقطه آغاز زنجیره تولید غذاست و کیفیت و خلوص ژنتیکی آن تأثیر مستقیمی بر پایداری و اقتصادی بودن تولید دارد. مرکز فارس در زمینه تولید هسته‌های اولیه و مادری گندم، جو و تریتیکاله فعالیت می‌کند و این ظرفیت علاوه بر تأمین نیازهای بذری، پشتوانه‌ای برای شرکت‌های تولیدکننده بذر در استان فارس و سایر استان‌های کشور است.

وی افزود: در سال ۱۴۰۴ تولید هسته‌های بذری غلات شامل گندم، جو و تریتیکاله در دستور کار مرکز قرار داشته و این فعالیت بخشی از مأموریت مرکز در پشتیبانی علمی از امنیت غذایی کشور و کاهش وابستگی به منابع خارجی بذر محسوب می‌شود.

هوش مصنوعی در خدمت ارزیابی بذر

مدیر پژوهش مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان فارس، سامانه بینایی ماشین برای ارزیابی بذر گندم را از دیگر دستاوردهای فناورانه مرکز دانست و اظهار کرد: این سامانه با استفاده از دوربین و فناوری هوش مصنوعی، قابلیت شناسایی و تعیین درصد شکستگی، میزان ناخالصی و تعداد بذر گندم را دارد.

آسیان گفت: استفاده از این فناوری، ارزیابی بذر را از یک فرآیند زمان‌بر و وابسته به نیروی انسانی به سمت ارزیابی سریع‌تر، دقیق‌تر و استانداردتر هدایت می‌کند و نمونه‌ای از حرکت پژوهش‌های مرکز به سمت کشاورزی دقیق و فناوری‌های نوین است.

پژوهش زمانی موفق است که به کشاورز برسد

مدیر پژوهش مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان فارس در جمع‌بندی عملکرد دو سال اخیر گفت: رویکرد ما حرکت به سمت کشاورزی است که با آب کمتر، هزینه کمتر، فناوری بیشتر و دانش دقیق‌تر، تولیدی پایدار و اقتصادی داشته باشد.

آسیان تأکید کرد: پژوهش‌های مرکز از بذر آغاز می‌شود و تا مزرعه، باغ، دامداری و منابع طبیعی امتداد پیدا می‌کند و ارزیابی عملکرد دو سال اخیر نیز نشان می‌دهد ظرفیت پژوهشی مرکز در برخی شاخص‌های مهم در حال توسعه است.

وی در پایان خاطرنشان کرد: پژوهش زمانی موفق است که نتیجه آن به دست کشاورز برسد؛ اگر یک یافته علمی بتواند حتی بخشی از مصرف آب را کاهش دهد، هزینه تولید را پایین بیاورد، عملکرد محصول را افزایش دهد یا وابستگی کشور به منابع خارجی را کم کند، آن پژوهش توانسته است مأموریت واقعی خود را انجام دهد.

عملکرد پژوهشی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان فارس در سال‌های ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴، مجموعه‌ای از پژوهش‌های بنیادی، کاربردی و فناورانه را دربرمی‌گیرد؛ از تولید هسته‌های بذری غلات و پهنه‌بندی ارقام گندم تا هوشمندسازی آبیاری، اصلاح الگوی کشت، مدیریت منابع آب، فناوری بینایی ماشین، توسعه ارقام باغی و فناوری‌های کاهش مصرف نهاده‌ها. وجه مشترک این دستاوردها، تلاش برای تبدیل دانش و پژوهش به راهکارهایی است که اثر آن در اقتصاد تولید، بهره‌وری منابع و زندگی بهره‌بردار قابل مشاهده باشد.