مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان فارس؛ پژوهش در مسیر افزایش بهره‌وری، امنیت غذایی و درآمد بهره‌برداران

به گزارش روابط عمومی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان فارس، ابوالفتح مرادی با اشاره به جایگاه راهبردی فارس در تولیدات کشاورزی کشور اظهار کرد: در دو سال اخیر تلاش مرکز بر این بوده است که پژوهش‌ها از مرحله تولید دانش فراتر رفته و با تمرکز بر مسائل واقعی بخش کشاورزی، به راهکارهای عملیاتی، فناوری، رقم، دانش فنی و توصیه قابل استفاده برای بهره‌برداران تبدیل شود.

وی افزود: یکی از مهم‌ترین خروجی‌های این رویکرد، نقش‌آفرینی مرکز در اصلاح، ارزیابی و معرفی ارقام جدید گیاهی است؛ به‌گونه‌ای که در چهار سال گذشته، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان فارس در اصلاح و معرفی 80 رقم گیاهی نقش داشته است؛ دستاوردی که می‌تواند به‌طور مستقیم در اختیار تولیدکنندگان قرار گرفته و متناسب با شرایط اقلیمی و نیاز مناطق مختلف استان در الگوی کشت مورد استفاده قرار گیرد.

تولید ۱39 تن هسته بذری؛ حلقه نخست زنجیره تولید بذر گواهی‌شده

رئیس مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان فارس، تولید هسته‌های بذری غلات را از دیگر اقدامات شاخص مرکز عنوان کرد و گفت: در مزارع فناورانه هسته‌های بذری در ایستگاه‌های تحقیقات کشاورزی داراب و زرقان، عملیات تولید بذر برای 72 رقم و لاین گندم نان، گندم دوروم، جو و تریتیکاله در سطح حدود ۲7 هکتار انجام شده و حدود ۱39 تن بذر در طبقات پرورش یک، دو و سه تولید شده است.

مرادی ادامه داد: این بذور پس از فرآوری و طی مراحل بعدی تکثیر، در اختیار شرکت‌های بذری قرار می‌گیرند و در نهایت به تولید بذر گواهی‌شده برای کشاورزان منتهی می‌شوند؛ بنابراین فعالیتی که در ظاهر در یک مزرعه پژوهشی انجام می‌شود، در واقع یکی از نخستین حلقه‌های زنجیره تأمین بذر باکیفیت و خالص ژنتیکی برای بخش کشاورزی است.

وی با تأکید بر اهمیت خلوص ژنتیکی بذر اظهار کرد: یک مزرعه پژوهشی از نظر دقت، مراقبت، پایش و عملیات تخصصی، به‌مراتب نیازمند کار بیشتری نسبت به یک مزرعه معمولی است و می‌توان گفت در بسیاری از موارد، میزان کار و حساسیت آن چندین برابر مزارع عادی است.

پاسخ پژوهش به بحران آب؛ از کشاورزی حفاظتی تا توسعه کشت‌های کم‌آب‌بر

مرادی، بحران آب و افت منابع زیرزمینی را یکی از مهم‌ترین مسائل پیش روی کشاورزی استان دانست و گفت: بخشی از تحقیقات مرکز در سال‌های اخیر بر افزایش بهره‌وری آب، توسعه کشاورزی حفاظتی، استفاده از ارقام متحمل به خشکی و شوری، توسعه محصولات کم‌آب‌بر و بهره‌گیری از آب‌های نامتعارف متمرکز بوده است.

وی افزود: ارزیابی سامانه‌های کشت مستقیم و بی‌خاک‌ورزی در مزارع پنبه داراب، بررسی مدیریت بقایای گیاهی، آبیاری نواری و تناوب گندم ـ پنبه، از جمله اقداماتی است که در عرصه تولید دنبال شده است. در یکی از مزارع ۳۰ هکتاری پنبه در منطقه بریسکان داراب، نتایج میدانی کشت مستقیم، از جمله کاهش تردد ماشین‌آلات، صرفه‌جویی در زمان عملیات کاشت، کاهش مصرف آب و افزایش فاصله بین نوبت‌های آبیاری مورد ارزیابی قرار گرفت.

رئیس مرکز فارس همچنین به تحقیقات مرتبط با استفاده از آب‌های نامتعارف، مدیریت شوری و معرفی گیاهان سازگار با شرایط کم‌آبی و شوری اشاره کرد و گفت: هدف نهایی این تحقیقات، کاهش فشار بر منابع آب و حفظ تولید در شرایط تغییر اقلیم است.

مدیریت آفات و بیماری‌ها؛ حرکت از مصرف سم به سوی مدیریت تلفیقی

مرادی با اشاره به فعالیت‌های گسترده بخش تحقیقات گیاه‌پزشکی مرکز گفت: یکی از مهم‌ترین مسائل بخش کشاورزی، خسارت آفات و بیماری‌ها و در عین حال مصرف غیراصولی برخی نهاده‌های شیمیایی است. در همین راستا، پژوهشگران مرکز در مزارع و باغ‌های مختلف استان، ضمن شناسایی عوامل خسارت‌زا، توصیه‌های فنی مبتنی بر مدیریت تلفیقی آفات و بیماری‌ها را به بهره‌برداران ارائه کرده‌اند.

وی افزود: آموزش کارشناسان و بهره‌برداران در زمینه استفاده صحیح از آفت‌کش‌ها، تناوب مواد مؤثره برای جلوگیری از ایجاد مقاومت آفات، مدیریت نماتدها، بیماری‌های ویروسی و قارچی و همچنین پایش آفات محصولات مختلف، بخشی از این اقدامات بوده است. 
 
از پنبه و غلات تا گوجه‌فرنگی؛ پژوهش در مرزهای نوین فناوری 
 
رئیس مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان فارس با اشاره به توسعه تحقیقات نوین اظهار کرد: پژوهش‌های مرکز در حوزه اصلاح نباتات و زیست‌فناوری نیز با هدف پاسخ به چالش‌های آینده کشاورزی دنبال می‌شود؛ از جمله مطالعات مرتبط با شناسایی و اصلاح گوجه‌فرنگی مقاوم به ویروس‌های مهم ToBRFV و TSWV با بهره‌گیری از روش‌هایی همچون GWAS، مطالعات ترنسکریپتوم و ویرایش ژنوم با CRISPR/Cas9. 
 
وی ادامه داد: در این مسیر، ارزیابی ژنوتیپ‌ها، شناسایی ژن‌ها و نواحی ژنتیکی مرتبط با مقاومت و بررسی ژن‌های حساسیت، بخشی از مسیر علمی برای دستیابی به ارقام مقاوم‌تر و کاهش خسارت بیماری‌های ویروسی است. 
 
پژوهش برای ایجاد ارزش افزوده؛ از ضایعات کشاورزی تا محصول فناورانه 
 
مرادی، حرکت به سمت اقتصاد دانش‌بنیان و ایجاد ارزش افزوده از ظرفیت‌های موجود را یکی دیگر از محورهای فعالیت مرکز عنوان کرد و گفت: بررسی فناوری‌هایی مانند پیرولیز برای تبدیل ضایعات و پسماندهای کشاورزی به محصولاتی همچون بیوچار، روغن زیستی و گاز سنتز، نمونه‌ای از تلاش برای پیوند پژوهش با اقتصاد چرخشی و ایجاد ارزش افزوده از منابعی است که در گذشته به‌عنوان ضایعات تلقی می‌شدند. 
 
وی همچنین به فعالیت‌های مرکز رشد اشاره کرد و افزود: شناسایی ظرفیت‌های فناورانه ایستگاه‌ها، حمایت از ایده‌های نوآورانه، بررسی طرح‌های شرکت‌های متقاضی استقرار و تلاش برای تجاری‌سازی دستاوردهای پژوهشی، از مسیرهایی است که برای تبدیل ظرفیت علمی مرکز به محصول و خدمت دنبال می‌شود. 
 
گوسفند کبوده؛ پژوهش در مسیر ثبت یک میراث کشاورزی جهانی 
 
رئیس مرکز فارس، مشارکت در ثبت جهانی نظام میراث کشاورزی مهم جهانی گوسفند کبوده پاسارگاد فارس را نیز از اقدامات شاخص دانست و گفت: تدوین پیشنهادیه این پرونده با مشارکت محققان مرکز، کارشناسان ترویج و جامعه محلی دنبال شده و راهبردها و سیاست‌های پنج‌ساله آن برای ارائه به سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (فائو) تدوین شده است. 
 
وی افزود: این اقدام علاوه بر حفاظت از یک ذخیره ژنتیکی ارزشمند، می‌تواند زمینه‌ساز تقویت معیشت جامعه محلی، حفظ تنوع زیستی و معرفی ظرفیت‌های منحصربه‌فرد کشاورزی و دامپروری فارس در سطح بین‌المللی باشد. 
 
مرکز؛ حلقه اتصال پژوهش، آموزش و تولید 
 
مرادی در جمع‌بندی عملکرد دو سال اخیر مرکز تأکید کرد: فلسفه وجودی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان فارس این است که مسئله را از عرصه دریافت کند، پاسخ علمی برای آن ارائه دهد و یافته را دوباره به عرصه برگرداند. 
 
وی گفت: امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند کشاورزی دانش‌بنیان هستیم؛ کشاورزی‌ای که در آن هر مترمکعب آب، هر کیلوگرم بذر، هر واحد نهاده و هر هکتار زمین با دانش و فناوری مدیریت شود. 
 
رئیس مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان فارس افزود: معرفی رقم جدید، تولید بذر با خلوص ژنتیکی بالا، کاهش مصرف آب، مدیریت اصولی آفات، افزایش بهره‌وری، استفاده از منابع و نهاده‌های جایگزین و تجاری‌سازی فناوری‌ها زمانی برای ما دستاورد محسوب می‌شود که در نهایت به افزایش درآمد و کاهش هزینه بهره‌بردار منجر شود. 
 
وی خاطرنشان کرد: مسیر آینده مرکز، حرکت از «پژوهش برای تولید مقاله» به سمت «پژوهش برای حل مسئله» است و تلاش می‌کنیم ظرفیت‌های علمی، ایستگاه‌های تحقیقاتی، بخش خصوصی، دانشگاه‌ها، تشکل‌ها و بهره‌برداران را بیش از گذشته در یک زنجیره واحد قرار دهیم تا خروجی تحقیقات با سرعت بیشتری به دست کشاورز برسد. 
 
مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان فارس به‌عنوان بازوی علمی بخش کشاورزی استان، طی سال‌های اخیر با تمرکز بر اصلاح و معرفی ارقام، تولید هسته‌های بذری، مدیریت منابع آب و خاک، کشاورزی حفاظتی، کنترل آفات و بیماری‌ها، توسعه فناوری‌های نوین، حفاظت از ذخایر ژنتیکی و انتقال یافته‌های تحقیقاتی به عرصه تولید، تلاش کرده است فاصله میان «پژوهش» و «مزرعه» را کاهش دهد. نقش‌آفرینی در اصلاح و معرفی 80 رقم گیاهی، تولید حدود 139 تن هسته‌های بذری از ۷2 رقم و لاین غلات در سطح حدود ۲7 هکتار، در کنار اجرای طرح‌های میدانی و فناورانه، بخشی از این مسیر برای تقویت امنیت غذایی، افزایش بهره‌وری و اقتصادی‌تر شدن تولید در استان فارس است. 
 
روابط عمومی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان فارس