گفتگوی علمی با دکتر زینب امیری قنات سامان؛ عضو هیأت علمی بخش تحقیقات علوم دامی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان فارس

همزیستی دیرینه حشرات و گیاهان؛ از شهد تا بقا

به گزارش روابط عمومی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان فارس؛ امیری با اشاره به تاریخچه غنی حیات بر روی کره زمین، توضیح می‌دهد: "حشرات و گیاهان از ابتدای پیدایش حیات، همواره مکمل یکدیگر بوده‌اند. گیاهان برای بقا و باروری به گرده‌افشانی نیاز داشتند و در این راستا، شهد را برای جذب حشرات به سوی خود تراوش می‌کردند. زنبورهای عسل ابتدایی، که جزو گروه حشرات به شمار می‌روند، در ابتدا به صورت انفرادی زندگی می‌کردند و در گذر زمان، تکامل یافته و به حیات اجتماعی دست یافتند."

نقش کلیدی زنبور عسل در امنیت غذایی و احیای محیط زیست
این پژوهشگر در ادامه بر اهمیت ویژه زنبورهای گرده‌افشان، خصوصاً زنبور عسل، تأکید می‌کند: "زنبور عسل به دلیل وفاداری به گل‌های هم‌نوع (تک‌گلی بودن)، نقش بی‌بدیلی در افزایش میزان باروری گیاهان و در نهایت، ارتقاء کمی و کیفی محصولات کشاورزی ایفا می‌کند. در عصر حاضر که نیاز به تأمین امنیت غذایی جهانی بیش از هر زمان دیگری احساس می‌شود، پرورش زنبور عسل به عنوان کلیدی‌ترین جاندار زنده، نه تنها به افزایش تولیدات کشاورزی کمک کرده، بلکه در احیای مراتع و جنگل‌ها نیز نقش حیاتی دارد."

از عسل درمانی تا صنعت ارزشمند زنبورداری؛ فراسوی یک محصول
امیری به جنبه‌های اقتصادی و درمانی زنبورداری نیز اشاره می‌کند: "عسل، که از دیرباز به عنوان غذا و سپس دارو مورد استفاده قرار گرفته، سود اقتصادی قابل توجهی را برای پرورش‌دهندگان به ارمغان آورده و موجب گسترش صنعت زنبورداری شده است. اما امروزه، با پیشرفت علم، محصولات ارزشمندتری از زنبور عسل مانند گرده گل، موم، بره‌موم، زهر زنبور عسل و ژل رویال نیز تولید و عرضه می‌شود که کاربردهای فراوانی در صنایع دارویی و بهداشتی دارند. این تنوع محصول، صنعت زنبورداری را از تک‌محصولی خارج کرده و حتی منجر به شکل‌گیری علمی جدید به نام «زنبور درمانی» یا «آپی‌تراپی» شده است."

چالش‌های پیش رو و راهکارهای حفاظتی؛ نیازمند اجماع بین‌المللی
عضو هیأت علمی بخش علوم دامی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان فارس، در خصوص چالش‌های پیش روی زنبورهای عسل هشدار می‌دهد: "متاسفانه، امروزه شیوع آفات و بیماری‌ها و استفاده بی‌رویه از سموم کشاورزی، اکوسیستم زنبورهای عسل را به شدت مختل کرده و حیات آن‌ها را با خطرات جدی مواجه ساخته است. این امر نیازمند یک اجماع بین‌المللی برای حفاظت از این موجودات ارزشمند است."

وی در پایان، راهکارهایی همچون بهبود تغذیه و مدیریت کلنی‌ها در فصول مختلف، استفاده از مراتع عاری از سموم، و به‌کارگیری استراتژی‌های اصلاح نژادی برای افزایش تاب‌آوری و تنوع ژنتیکی زنبورها را ضروری برمی‌شمرد و می‌افزاید: "حفظ زندگی اجتماعی زنبورها، عدم دستکاری در کلنی‌ها، استفاده از ظرفیت آنزیم‌های طبیعی بدن زنبورها در برابر سموم، و حفظ نژادهای بومی سازگار با مناطق، از جمله راهکارهای مهمی است که در مراکز تحقیقاتی دنیا در حال پیگیری و حصول نتایج ارزشمند است."