اعتبارسنجی فناوری‌های نوین در راستای افزایش بهره‌وری، پایداری نظام‌های زراعی و مدیریت پایدار منابع آب و خاک در ایستگاه تحقیقات کشاورزی داراب

این ارزیابی با رویکرد پایش عملکرد سامانه‌های نوین تولید، تحلیل کارایی فناوری‌های حفاظتی و بررسی قابلیت تعمیم آن‌ها در نظام‌های زراعی مناطق گرم و خشک انجام شد؛ رویکردی که با تأکید بر افزایش بهره‌وری منابع، کاهش هزینه‌های تولید و حفاظت از منابع پایه، در زمره راهکارهای کلیدی تحقق کشاورزی پایدار و سازگاری با تغییرات اقلیمی قرار می‌گیرد.
در این سامانه پژوهشی، عملیات استقرار محصول بر پایه تلفیق سه فناوری راهبردی شامل کشاورزی حفاظتی مبتنی بر بی‌خاکورزی، آرایش کاشت روی پشته‌های بلند و آبیاری موضعی با نوار تیپ طراحی و اجرا شده است. در این الگو، بقایای گیاهی پس از برداشت محصول قبلی در سطح مزرعه حفظ شده و عملیات استقرار محصول بدون اجرای خاکورزی متداول و با استفاده از دستگاه Zero Tillage Raised Bed Planter انجام می‌شود. همچنین نوارهای آبیاری تیپ بدون جمع‌آوری و کلاف‌کردن، تنها با جابه‌جایی موضعی مجدداً مورد استفاده قرار می‌گیرند که این امر علاوه بر کاهش هزینه‌های اجرایی، بهره‌وری استفاده از تجهیزات آبیاری را افزایش می‌دهد.
تحلیل نتایج ارزیابی‌های میدانی نشان داد که هم‌افزایی فناوری‌های به‌کاررفته، ضمن کاهش برهم‌خوردگی ساختمان خاک، موجب بهبود کارایی مصرف آب، کاهش تلفات تبخیری، افزایش راندمان آبیاری، حفظ رطوبت خاک، کاهش تنش‌های خشکی و گرمایی، جلوگیری از تشکیل سله، کاهش فشردگی خاک، افزایش ماده آلی، تقویت فعالیت‌های زیستی خاک و بهبود کیفیت فیزیکی و بیولوژیکی آن می‌شود.
بر اساس یافته‌های این ارزیابی، حذف عملیات شخم، دیسک و سایر عملیات خاکورزی متداول، علاوه بر کاهش مصرف سوخت، انرژی و هزینه‌های تولید، موجب کاهش تردد ماشین‌آلات، تسریع در آماده‌سازی بستر کشت، افزایش بهره‌وری زمانی عملیات زراعی و فراهم شدن امکان استقرار به‌موقع محصول می‌شود. همچنین استفاده مجدد از نوارهای آبیاری، ضمن کاهش هزینه‌های سرمایه‌گذاری، کارایی اقتصادی سامانه را به‌طور محسوسی افزایش می‌دهد.
محققان ایستگاه تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی داراب، این سامانه را نمونه‌ای موفق از انتقال دستاوردهای پژوهشی به عرصه تولید دانسته و معتقدند توسعه چنین الگوهایی می‌تواند نقش مؤثری در افزایش بهره‌وری عوامل تولید، حفاظت از منابع آب و خاک، کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای ناشی از عملیات خاکورزی، ارتقای سلامت خاک، افزایش تاب‌آوری نظام‌های زراعی در برابر تغییرات اقلیمی و تحقق کشاورزی هوشمند و پایدار ایفا کند.
نتایج این ارزیابی، ظرفیت بالای سامانه‌های تلفیقی مدیریت زراعی را برای بومی‌سازی فناوری، افزایش پایداری تولید و ارتقای امنیت غذایی نشان می‌دهد و می‌تواند مبنایی برای توسعه این الگوها در سایر مناطق با شرایط اقلیمی مشابه باشد.